You are here

Rijksoverheid klaar met sjoemelstroom

Submitted by WISE on Tue, 20/12/2016 - 10:00

WISE heeft er lange tijd erop aangedrongen dat de Rijksoverheid moet stoppen met het inkopen van sjoemelstroom. In februari 2016 publiceerde WISE hierover nog het rapport 'Rijksoverheid en sjoemelstroom'. En nu, nog geen jaar later, gaat het al gebeuren: de Rijksoverheid stopt met sjoemelstroom! WISE is flink enthousiast over deze grote stap vooruit en roept de Rijksoverheid op om nu door te pakken.

Met een verbruik van ongeveer 980 GWh elektriciteit per jaar is de Rijksoverheid één van de grootste stroomverbruikers van Nederland. De vastgoedportefeuille bestaat onder andere uit gevangenissen, rechtbanken, kazernes, vliegvelden, defensieterreinen, ministeries, havens, belastingkantoren, monumenten, musea en paleizen. Eind 2017 lopen de huidige contracten voor levering van elektriciteit af.

De nieuwe uitgangspunten voor de lange termijn zijn mooi: het doel van het Rijk is om zo spoedig mogelijk, en uiterlijk per 1 januari 2030, 100% in Nederland opgewekte additionele duurzame elektriciteit in te kopen, zoveel mogelijk opgewekt op de eigen terreinen van de overheid, de zogenaamde rijksgronden. Omdat het in gebruik nemen van die rijksgronden voor energieopwekking niet snel genoeg gaat wordt de periode 2018-2021 als een overgangsperiode beschouwd. Daarin wil de Rijksoverheid het eigen stroomverbruik via een inkooptraject zo goed mogelijk verduurzamen en meehelpen om het aandeel in Nederland opgewekte duurzame elektriciteit te vergroten.

Het team inkoop van het Rijk organiseerde in 2016 een uitgebreide marktconsultatie waarin ook de mening van WISE werd gehoord.  Na afloop werd bepaald hoe de stroom voor de bovengenoemde overgangsperiode ingekocht zou gaan worden.

Inkoop van groene stroom 2018 - 2021

Het totaalvolume van de elektriciteit wordt in zes percelen (‘pakketten’) – waaronder ook kleinere – aanbesteed zodat meer partijen kunnen inschrijven. De hoop is dat het op deze manier ook voor kleinere (groene) energiebedrijven mogelijk wordt om in te schrijven. Fysieke elektriciteit en groene stroom certificaten (GvO’s) worden in deze aanbesteding voor elk perceel samengevoegd. Dit houdt in dat één en hetzelfde bedrijf de stroom én de overeenkomstige hoeveelheid GvO's moet offreren. Dit is een stap in de goede richting, al is het onwaarschijnlijk dat de bedrijven hiermee gedwongen kunnen worden om ook daadwerkelijk groene stroom voor de Rijksoverheid te gaan produceren. Ze kunnen immers nog steeds een broker (handelaar in certificaten) inhuren om voor ze op zoek te gaan naar de goedkoopste GvO's. Voor een klein deel van de inkoop is overigens wel gekozen voor een nog sterkere koppeling van fysieke stroom en GvO's. Verderop vindt u meer info hierover.

Sjoemelstroom

De Rijksoverheid koopt geen GvO's uit waterkracht meer om de fysieke elektriciteit mee te vergroenen en beëindigd hiermee feitelijk een lange periode waarin voor het grootste deel deze sjoemelstroom (zoals WISE deze goedkope manier van vergroenen noemt) werd aangekocht. Let wel: er worden nog steeds GvO's ingekocht. Dat moet ook want anders heb je geen bewijs voor de herkomst van de groene stroom. Maar de GvO's worden nu bewuster ingekocht. Het complete volume aan elektriciteit wordt afgedekt met GvO's uit (deels 'herleidbare') wind en zon. Goed is ook dat er geen GvO's uit landen worden toegestaan die niet op z'n minst via een stroomkabel met Nederland zijn verbonden. Dit is bijvoorbeeld het geval met GvO's uit IJsland waar WISE ook lang tegen heeft geprotesteerd.

Vooruitgang?

Om de klimaatverandering tegen te gaan moeten er drastische stappen worden gezet. Daarom zou het een voor de hand liggende stap voor de Rijksoverheid zijn om géén zaken meer te doen met bedrijven die nog volop kolen verstoken. In maart 2017 zal duidelijk worden welke energiebedrijven de tender hebben gewonnen. In het verleden waren dat steevast E.ON en Delta - bedrijven die slecht scoren op duurzaamheid. De nu lopende aanbesteding biedt helaas nog steeds volop ruimte voor fossiele bedrijven. 55% van het aanbesteedde volume lijkt helemaal geknipt voor de fossiele multinationals. Deze kunnen stroom uit Nederlandse kolencentrales combineren met GvO's uit windparken elders in Europa.

Is de aanbesteding een stap vooruit? Zeker. Er is goed nagedacht over nieuwe wegen die naar een duurzamere stroomlevering kunnen leiden en er worden kansen geschapen voor kleinere duurzame bedrijven.

Is deze aanbesteding een doorbraak? Nee. Andere grote aanbestedingen hebben al lang veel verdergaande stappen gezet. Al in 2014 hebben de Nederlandse Spoorwegen een spraakmakende deal met Eneco gemaakt waarin nieuw te bouwen windparken voor de NS werden vastgelegd. En as we speak zijn 17 gemeenten uit de regio Arnhem-Nijmegen bezig om samen duurzame elektriciteit in te kopen. Uniek in deze aanbesteding is dat de duurzame energie uiteindelijk helemaal regionaal moet worden opgewekt door energiebronnen die (deels) nog gerealiseerd moeten worden. Op lange termijn wil de Rijksoverheid ook dit pad op. We kunnen niet wachten!

Achtergrondinformatie over de aanbesteding

De percelen

  • Voor twee van de zes percelen (genaamd Rijksvastgoedbedrijf - RVB - 1 en 2) wordt gevraagd om stroom gekoppeld aan GvO’s uit Nederlandse wind & zon. Deze 2 pakketten maken samen 26% van de elektriciteit uit en lijken ook geschikt voor kleinere duurzame energiebedrijven met eigen productie in Nederland.
  • Voor de drie percelen Defensie, veiligheid & justitie en RVB 3 worden stroom en GvO’s (EU, geen waterkracht) uit één hand gevraagd. Met deze 3 pakketten kunnen de grijze energiebedrijven aan de slag. Ze maken samen 55% van de elektriciteit uit.
  • Het perceel I&M (t.b.v. ministerie van Infrastructuur & Milieu) is een speciaal pakket waarin deels om herleidbare GvO’s uit NL wordt gevraagd. Met herleidbaar wordt bedoeld dat de GvO's voor de gehele periode 2018 - 2021 van één en dezelfde stroombron afkomstig moeten zijn.  Er wordt dus een sterker band met bijvoorbeeld één specifiek windpark gecreërd - een sympathiek idee. Het grootste deel van de GvO’s uit dit perceel kan er trouwens nog steeds 'los'  bij geleverd worden. Dan kunnen energiebedrijven per jaar bekijken waar ze de GvO's vandaan halen. We zijn benieuwd of dit subtiele verschil tussen herleidbare en los in te kopen GvO's een effect zal hebben. Hoe dan ook: dit perceel lijkt geknipt voor bedrijven die in Nederland een mix van fossiele en duurzame productiecapaciteit hebben. Qua omvang van de stroomlevering gaat het om 18%.
Aanbesteding Rijksoverheid 2018 - 2021      
Contractpartij Aantal aansluitingen MWh GvO's  herkomst hoeveel huishoudens zijn dat? % van de stroom % van de GvO's
Defensie 286 361.300 346.000 Europa 103229 37 36
Infrastructuur en milieu  3.259 180.600 114.600 Europa 51600 18 12
      66.000 Nederland (herleidbaar)     7
Veiligheid en justitie 175 123.200 123.200 Europa 35200 13 13
RVB 1 272 185.000 185.000 Nederland 52857 19 19
RVB 2 1.941 73.200 73.200 Nederland 20914 7 8
RVB 3 831 58.300 50.000 Europa 16657 6 5