You are here

Is het einde van Borssele nabij?

Submitted by WISE on Wed, 29/07/2015 - 10:39

Delta, het Zeeuwse energiebedrijf dat voor 70% eigenaar is van de kerncentrale Borssele, zit in zwaar weer. De rendementen vallen al jaren tegen, de aandeelhouders krijgen steeds minder dividend uitgekeerd. De energiemarkt is ingewikkeld en staat onder druk, met name door het sterk groeiend aandeel schone stroom en de absurd lage prijs van kolengestookte elektriciteit.

In een grotendeels Europese markt worden de zogenaamde basislastcentrales steeds vaker uitgeschakeld of in elk geval pas laat in de zogenaamde merit order ingeschakeld. Kerncentrales zijn niet flexibel; je kunt een kernreactor niet stilleggen om snel op te starten als er weinig ander aanbod is en je veel zou kunnen verdienen. En dus draait Borssele altijd (behalve als er iets mis gaat) en wordt er steeds vaker geen cent mee verdient.

En dat terwijl de kosten wel stijgen; ouderdom komt met gebreken. De extra investeringen die gemaakt moeten worden naar aanleiding van de stresstest na Fukushima (een paar honderd miljoen) baren Delta zorgen. Uit het “Financieel Plan 2015’: “Als gevolg van verscherpte veiligheidseisen en de geplande levensduurverlenging van de kerncentrale bestaat de kans dat EPZ dusdanig grote investeringen moet doen waardoor - gegeven de structureel lage energieprijzen - de rentabiliteit van de kerncentrale onder druk komt”.

Daarnaast zijn er de zorgen over de reserveringen voor afvalverwerking en ontmanteling.

Tot nu kon Delta volhouden dat het nog wel ging; met enkele rendabele delen van het bedrijf kunnen de verliezen van Borssele opgevangen worden – in afwachting van betere tijden. Maar nu het ernaar uitziet dat ook Delta haar netwerkbedrijf moet afsplitsen moet gevreesd worden voor de toekomst van het hele bedrijf. Delta heeft nauwelijks eigen geld en lenen op de kapitaalmarkt wordt, vooral door de dreigende splitsing, steeds duurder.  Nu zijn de losse onderdelen misschien prima te verkopen of onder te brengen bij een grote partij maar niemand wil de kerncentrale hebben -  en niet alleen omdat het een financieel risico is. Ook de ‘buitenland-route' is afgesloten; de centrale mag niet in private buitenlandse handen vallen.

Delta zit klem maar speelt het spel hard en handig. Op dit moment worden er gesprekken gevoerd met het Ministerie van Economische Zaken. “Als minister Kamp vasthoudt aan splitsing”, zo redeneert Delta, “dan worden we gedwongen ons bedrijf in delen te verkopen aan de beste bieder. Als niemand de kerncentrale wil of mag kopen dan blijven we daarmee zitten. En dan zijn de aandeelhouders – de Zeeuwse provincie en de gemeenten – zwaar de klos. Dus, Minister Kamp, kies maar: splitsen en de kerncentrale verweesd achterlaten of voor ons een uitzondering maken en ons de netwerken laten behouden”. Minister Kamp zit ook klem; hij kan het niet maken om alleen Delta toestemming te geven het netwerk- en leveringsbedrijf niet te splitsen. De kerncentrale financieel ondersteunen met bijvoorbeeld een zogenaamde capaciteitspremie (een systeem waarin een centrale een gegarandeerd bedrag krijgt voor het feit dat ze altijd levert, ook als dat eigenlijk niet rendabel is) valt ook niet uit te leggen.

Wat nu? Het is goed om te beseffen dat de overheid uiteindelijk toch verantwoordelijk wordt voor de financiële én nucleaire erfenis.

De kerncentrale zet geld opzij voor de uiteindelijke ontmanteling en voor berging van het radioactieve afval. Het betaalt de COVRA voor het afval. Dat is een staatsbedrijf; als er onvoldoende geld is draait de staat op voor de verliezen. Het geld voor ontmanteling wordt beheerd door een door de overheid gecontroleerde onafhankelijke stichting die het beheert (belegt) in de hoop dat het uiteindelijk genoeg zal zijn om de ontmanteling van de kerncentrale te betalen.

De theorie is natuurlijk dat beide potten geld voldoende worden gevuld en dat anders de eigenaar van de centrale tussentijds aanvult. De praktijk is dat de centrale onvoldoende geld oplevert om deze potten te vullen, nog helemaal los van het probleem dat we van beide posten niet weten hoe hoog ze zullen uitvallen.  Er wordt gerekend met modellen. Er is nog geen methode om het afval definitief te bergen en zelfs met het ontmantelen van kerncentrales is er nog te weinig ervaring.

Inmiddels weten we dat beide potten inderdaad niet snel genoeg gevuld worden.

  • Het zogenaamde Waarborgfonds Eindberging groeit al minstens 12 jaar minder dan gepland. In sommige jaren is er zelfs sprake geweest van krimp. Het Ministerie van Financiën, toezichthouder, heeft laten weten dat de COVRA over ‘onvoldoende financiële middelen beschikt om de tekorten aan te vullen’. De Nederlandse regering wil over 100 jaar pas een besluit gaan nemen over definitieve berging van het radioactieve afval en hoopt dat het fonds dan minstens 2 miljard euro bevat. Het moet groeien door de afdrachten van de producenten van kernafval, maar de echte groei moet komen door rendement op beleggingen. Dat gaat dus niet lukken.
  • Op basis van de modellen gaat de kerncentrale ervan uit dat er voor ontmanteling uiteindelijk 489 miljoen euro nodig zal zijn (in 2033). Delta zegt rekening te houden met onzekerheden; elke 5 jaar worden de berekeningen tegen het licht gehouden en indien nodig wordt het doelbedrag verhoogd. Het fonds wordt gevuld door elke maand geld opzij te zetten en daarmee te sparen en te beleggen. Als blijkt dat er meer nodig is wordt dat in rekening gebracht bij de eigenaren van de centrale (Delta en Essent) en die rekenen het weer door in de stroomprijs.

Over het al (of nog niet) gespaarde geld blijft onduidelijkheid bestaan: In 2004 had Borssele 145 miljoen euro gespaard voor het ontmantelingspotje. In 2012 werd wettelijk vastgelegd dat het geld voortaan door een onafhankelijke stichting moest worden beheerd. In 2012 werd maar 80 miljoen euro overgemaakt aan de stichting, waar is de rest? Vanaf dat moment wordt er jaarlijks 15 miljoen euro bijgestort. De resultaten van het fonds (door rente en beleggingen) zijn geheim, evenals het beleggingsbeleid.

De kerncentrale draait met verlies, de kosten blijven stijgen en het is zeer waarschijnlijk dat er onvoldoende geld zal blijken te zijn voor toekomstige kosten en die komen sowieso voor rekening van de overheid. Is het dan niet verstandiger er maar een punt achter te zetten? Delta kan, zelfs opgesplitst, door. De regering neemt haar verantwoordelijkheid, nationaliseert de kerncentrale en sluit die. Er ontstaat minder kernafval, er hoeft niet meer geïnvesteerd te worden in verbetering van de veiligheid en de centrale wordt zelf ook iets minder radioactief waardoor de ontmanteling iets minder duur wordt.

Nog een voordeel: de komende jaren gaan wereldwijd tientallen kerncentrales gesloten worden. Door nu te gaan ontmantelen kan de Nederlandse nucleaire industrie een voorsprong nemen en haar kennis en ervaring wereldwijd te gelde maken.