You are here

GammaSense: Zelf straling meten!

In het project GammaSense 2.0 werken we samen met de Waag in Amsterdam en het RIVM in Bilthoven aan de ontwikkeling van een burgermeetnetwerk voor radioactieve straling.

Wanneer er een calamiteit ontstaat in Europa met radioactieve straling lopen burgers risico. Vanuit die verontrusting is GammaSense 2.0 ontstaan. GammaSense 2.0 is een project waarin we burgers in staat willen stellen om radioactieve straling te meten met meetapparatuur die ze zelf thuis ophangen. Met behulp van onze vrijwilligers willen we 40 meetapparaten uitzetten over heel Nederland. De focus ligt op gebieden rondom bestaande nucleaire faciliteiten die in het geval van een zwaar ongeluk voor een sterk verhoogde straling zouden kunnen zorgen.

Het opzetten van een burgermeetnetwerk om radioactieve straling te meten werkt! Onderzoek toont aan dat een burgermeetnetwerk toegankelijke en relevante data kan leveren*. Safecast is een succesvol voorbeeld van een internationale organisatie die met behulp van vrijwilligers over de hele wereld radioactieve straling meet. In Europa zijn verschillende mensen met Safecast meters actief, maar je vindt actieve leden vooral in Japan en aan Amerikaanse westkust. In Japan ondersteunt het Safecast meetnetwerk belangrijke initiatieven van burgers die geraakt zijn door de Fukushima ramp, inclusief druk om de bestaande officiële meetnetten van autoriteiten verbeterd te krijgen. 

GammaSense 2.0 werkt samen met het bestaande meetnet van het RIVM. Het meetapparaat is goedkoper dan dat van Safecast, zodat we er meer kunnen uitzetten. Ook gaat GammaSense 2.0 de straling doorlopend meten, zodat we beter veranderingen in stralingsniveaus in de gaten kunnen houden en we ze kunnen vergelijken met het meetwerk van het RIVM.

Tijdens de eerste GammaSense 2.0 workshop in de Waag in februari 2019 gingen zo'n 40 mensen gingen, na inleidingen van WISE en het RIVM, enthousiast aan de slag met de beschikbare informatie en de verschillende soorten apparatuur en software om straling te meten. Hier werd ook de mogelijkheid besproken om radioactieve straling te meten via mobiele telefoons**. Tijdens de tweede GammaSense 2.0 workshop in oktober 2019 worden de meetapparaten uitgedeeld en krijgen de vrijwilligers uitleg over de installatie en het gebruik. Uiteindelijk worden er 40 meetapparaten opgehangen, verspreid over heel Nederland, waarvan 10 bij scholen. De gegevens over radioactieve straling worden verzameld en gepubliceerd op www.gammasense.org. Hier kun je vanaf eind oktober 2019 alle metingen vinden, en het verloop in de tijd volgen. De vrijwilligers van het project gaan zelf ook meebepalen wat voor activiteiten we met het meetnetwerk gaan uitvoeren

.

GammaSense 2.0: eerste workshop.

GammaSense 2.0 had niet kunnen plaatsvinden zonder het fantastische werk van het hard- en softwareteam van Waag en de stralingsexperts van het RIVM. In de zomer van 2019 hebben zij de eerste meetinstrumenten om radioactieve straling te meten klaargemaakt en getest. Met succes! De huidige meetinstrumenten, geigertellers in de winkel of zelfbouwpakketten via het internet, hebben een kostprijs van meer dan 300,- euro per stuk. Het team van Waag is erin geslaagd een zelfbouwpakket te maken voor een prijs die tussen de 60,- en 75,- euro ligt! Daarmee hebben we een eerste mijlpaal in het project behaald.  De lagere prijs is een behoorlijke doorbraak, want het verlaagt de drempel om meetapparatuur in huis te halen. Hierdoor kunnen hopelijk in de toekomst steeds meer burgers hun eigen gegevens toevoegen aan de stralingsmetingen op https://gammasense.org.

*Alemayehu, B., McKinzie, M., Cochran, T., Sythe, D., Randrup, R. & Lafargue, E. (2017). Citizen-based environmental radiation monitoring network. Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry, 314(2), pp. 1095-1101.  

**CMOS-camera's: het meten met smartphone- en laptopcamera's. Uit ons onderzoek blijkt dat één CMOS-camera niet gevoelig genoeg is om straling te kunnen meten en te gevoelig voor toevallige afwijkingen (bijvoorbeeld omdat die in de buurt van een brandmelder met stralingsbron komt, of een uranium-glazen schaal). Een grote hoeveelheid CMOS-camera’s (hoeveel precies is nog in onderzoek) is wél gevoelig genoeg om een relatief betrouwbaar beeld te geven. Er is al een aantal apps op de markt die met verschillend resultaat straling meten via een CMOS-camera, maar geen daarvan brengt de metingen van een groot aantal camera’s bij elkaar voor een totaalbeeld. WISE en de Waag willen een algoritme ontwikkelen dat dit wel gaat doen. De data van de CMOS-oplossing moeten dan verder geanalyseerd worden om te zien in welke mate hieruit juiste metingen afgeleid kunnen worden.