You are here

Toch haarscheurtjes in Borssele?

Submitted by WISE on Fri, 13/02/2015 - 13:48

Op 13 februari 2015 komt alarmerend nieuws uit België: deredactie.be, standaard.be en vtm.be berichten dat er in de kernreactoren van de kerncentrales in Doel 3 en Tihange 2 veel meer scheurtjes zitten dan tot nu toe werd gedacht. De Nederlandse kerncentrale in Borssele is van hetzelfde type als bovengenoemde centrales. Wat betekent dit nieuws voor de situatie in Nederland? Inmidels zijn er in drie provincies vragen gesteld aan Gedeputeerde Staten (zie eind van dit artikel), vragen van fracties in de 2e kamer volgen nog.

Het Belgische Federale Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) constateert dat er in Doel 3 geen 8.000, maar 13.047 scheurtjes zitten. Ook bij Tihange 2 is de schade groter: 3.149 scheurtjes en geen 2.000. Nog zorgwekkender is dat die scheurtjes groter kunnen worden. Stel je een asfaltweg voor van 33 jaar oud: verweerd door de tijd, met putten en gaten van zogezegd onschuldig water, dat al decennialang in spleten druppelt, daarna bevriest, uitzet en de weg stilletjes van binnenuit afbreekt. Het lijkt er op dat effect zich voordoet in de reactorvaten van de Belgische reactoren Doel 3 en Tihange. Naarmate reactoren verouderen, raakt het staal van het reactorvat beschadigd – of bros – door de straling. Volgens de wetenschappers zou het kunnen dat waterstof uit het water in het reactorvat – dat bestemd is voor het afkoelen van de nucleaire brandstofkern – de roestvrijstalen binnenbekleding kan aantasten en waterstofatomen in het koolstofstaal van het vat zelf injecteren. Daardoor neemt de druk toe en gaat het staal uiteindelijk bladderen – en wordt het drukvat dus van binnenuit afgebroken.

In 2012 ontdekte het FANC de scheurtjes in Doel 3 en Tihange 2. Het liet de reactoren wel sluiten, maar deed het probleem af als een productiefout. De reactoren mochten in 2013 weer opstarten. Het FANC gaf toe dat ze die beslissing nam zonder volledig te begrijpen wat er aan de hand was met het staal van het reactorvat. Tijdens verdere tests bleek een monster van het staal een onverklaarbare en onverwachte brosheid te vertonen. Na die bevindingen werden beide reactoren in maart 2014 stilgelegd. De ontdekking nu dat er sprake is van nog veel meer scheurtjes leidt bij deskundigen tot de conclusie dat er meer aan de hand is dan fouten bij het ontwerp. Het lijkt er op dat het proces zich bij een kerncentrale 'in normaal bedrijf' doorzet en niet alleeen het aantal scheurtjes doet toenemen, maar ook de grootte (en daarmee de ernst) van de scheurtjes. En dat betekent weer dat het fenomeen zich kan voordoen in alle reactoren, wereldwijd. 

Wereldwijd probleem?

In een reactie zei Jan Bens, directeur van het FANC, dat "dit een wereldwijd probleem kan zijn voor de volledige nucleaire sector. De oplossing bestaat erin over de hele wereld nauwgezette inspecties uit te voeren, van alle 430 nucleaire installaties. We hebben onze internationale collega's alvast verwittigd en geadviseerd, maar elk land blijft soeverein natuurlijk". Wanneer het hoofd van een nationale nucleaire toezichthouder stelt dat elke reactor in de wereld moet worden geïnspecteerd omwille van een cruciaal probleem voor de nucleaire veiligheid, kunnen de nationale nucleaire controle-instanties alleen maar onmiddellijk actie ondernemen. WISE heeft de Nederlandse autoriteiten en de toezichthouder daar dan ook inmiddels toe opgeroepen. Het Belgische Electrabel heeft meegedeeld dat het eventueel bereid is om een van zijn beschadigde reactoren “op te offeren” voor wetenschappelijk onderzoek. Dat betekent dat het de reactor voorgoed zou sluiten en verdere tests zou toestaan, in de hoop meer te weten te komen over dit probleem voor de nucleaire veiligheid. Dat is prachtig maar neemt de noodzaak van sneller onderzoek (naar reactoren die nu nog in bedrijf zijn) niet weg.

Risico dat scheurtjes groeien

Waterstof ligt aan de basis van het probleem. "Door de waterstofatomen bouwt de waterstofdruk zich op. Het staal zwelt vervolgens op en de scheurtjes groeien’, legt kernenergiespecialist Digby Macdonald uit aan de publieke omroep. ‘Ik heb berekend dat de druk kan toenemen tot een miljoen atmosfeer." Jan Bens van het Fanc reageert: "De scans die we gemaakt hadden, werden opnieuw geïnterpreteerd met strengere methodes. Het zijn dus niet echt nieuwe scheurtjes". De scheurtjes bevinden zich dus in kernreactoren vol met water dat voor tweederde uit waterstof bestaat. Volgens kernenergiespecialist Digby Macdonald vormt dat een gevaar. “Door de waterstofatomen bouwt de waterstofdruk zich op. Het staal zwelt vervolgens op en de scheurtjes groeien”, legt Macdonald uit. “Ik heb berekend dat de druk kan toenemen tot een miljoen atmosfeer.” De gevolgen van die extra druk kunnen zeer ernstig zijn. “Er kan een breuk ontstaan in een kernreactorvat en koelwater kan verloren gaan,” aldus Macdonald. Daarbij komt nog dat onze twee reactoren niet de enige zijn met scheurtjes, dat benadrukt ook Macdonald's Belgische collega Walter Bogaerts. “Als ik een inschatting moest maken, ik zou inderdaad verwonderd zijn als het zich nog nergens anders had voorgedaan.”

Een andere hamvraag is of de scheurtjes in de gecontroleerde reactoren gegroeid zijn. De testen in het studiecentrum voor kernenergie in Mol zouden uitgewezen hebben van niet, maar de experts hebben hun twijfels. “De scheurtjes zijn normaal gezien een tot anderhalve centimeter qua diameter. Ik zie waarden in rapporten verschijnen tot 2,5 centimeter. Zijn dat de originele waarden of zijn die intussen gegroeid?”

Situatie in Nederland

In de zomer van 2012 werden in het reactorvat van de Belgische kerncentrales Doel-3 en Tihange-2 duizenden haarscheurtjes ('hydrogen flakes') ontdekt.  De centrales werden uit bedrijf genomen maar later weer opgestart, “in afwachting van verder onderzoek”. Bij dat onderzoek werd een "gelijkaardig" stuk staal als dat van de reactorvaten van Doel 3 en Tihange 2 intens bestraald, waarbij een stralingsbelasting gelijk aan 40 jaar normale belasting werd nagebootst. De resultaten van die testen hebben tot de onmiddellijke stillegging van beide reactoren geleid in maart 2014.

In tegenstelling tot wat de theoretische berekeningen aangaven – op grond waarvan men vergunningen voor bedrijfsvoering afgaf - bleek die 40-jarige stralingsbelasting een vergevorderde verbrossing ("embrittlement") van het reactorvatstaal veroorzaakt te hebben. De resultaten waren zo spectaculair slecht dat men ze eerst niet geloofde; het onderzoek werd een tweede en derde keer overgedaan. Maar het resultaat bleef hetzelfde. Tot nu heeft men hiervoor geen verklaring kunnen geven. De onderzoeksresultaten werden kort geleden gepubliceerd.

De Belgische reactorvaten zijn, net als die van de kerncentrale in Borssele (KCB), gemaakt door het al lang failliete Nederlandse bedrijf RDM. De EPZ, exploitant van de reactor, heeft altijd ontkend dat er ook haarscheurtjes in het vat van de KCB zouden (kunnen) zitten, maar werd door de toezichthouder (de overheid) gedwongen een onderzoek in te stellen. De verantwoordelijke minister (Kamp, EZ) maakte na dat onderzoek bekend dat er niets aan de hand zou zijn. Maar dan blijkt dat maar 44% van het oppervlak van het reactorvat onderzocht is. Onder andere de Provincie Zeeland eist alsnog een 100% onderzoek maar dat verzoek heeft minister Kamp in juni 2013 naast zich neergelegd. Het overtuigt allemaal niet, er zijn genoeg redenen om te twijfelen aan (de opzet van) het onderzoek.

De nieuwe inzichten in België zouden wel eens kunnen betekenen dat alle reactoren van dit soort (de zogenaamde Pressurized Water Reactors, PWR’s) van 40 jaar of ouder een reactorvat hebben waar verbrossing optreedt op een schaal die tot nu niet voor mogelijk werd gehouden. Het kan maar op één manier uitgezocht en eventueel uitgesloten worden; stilleggen en alsnog de hele wand van het reactorvat onderzoeken. Inmiddels heeft GroenLinks Zeeland de provincie opgeroepen een gedegen onderzoek te eisen. De exploitant( EPZ) en de twee eigenaren (Delta 70% en Essent 30%) hebben nog niet gereageerd op de recente ontwikkelingen. GroenLinks in de provincie Overijssel (die, toen ze hun aandelen in Essent verkochten, in een convenant hebben afgesproken dat ze onder andere over de veiligheid van Borssele nog wel mee zouden mogen blijven praten) heeft om een gesprek met de Raad van Commissarissen van Essent gevraagd; ze maken zich zorgen over de veiligheid. Ook GroenLinks Brabant laat zich niet onbetuigd; ze willen ook een 100% onderzoek van Borssele en ze vragen onder andere aan de Gedeputeerden of ze bereid zijn een congres te organiseren over de veiligheid van kernreactoren in hun (grens)gebied.